🕊️
Dnyaneshwar ·
इंद्रायणिचे तटी (ज्ञानदेवांची आरती)
इंद्रायणिचे तटी या संत ज्ञानदेवांच्या आरतीबद्दल थोडक्यात माहिती.
मूळ आणि इतिहास: संत ज्ञानेश्वरांच्या स्तुतीसाठीची ही आरती "मुक्तेश्वर" या नाममुद्रेने संपते; आळंदीच्या इंद्रायणीच्या तीराचा उल्लेख पहिल्याच ओळीत येतो.
स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये: "जय देव जय देव जय ज्ञानदेवा" या ध्रुवपदावर चार कडवी आहेत; कार्तिक महिन्यातील एकादशी, महिषीपुत्राला (रेड्याला) वेद वाचायला लावल्याचा प्रसंग, प्रतिष्ठान (पैठण) येथे विप्रांचा गर्व हरण, भगवद्गीतेचा विशेष अर्थ आणि अजानवृक्ष पिंपळ यांचा उल्लेख यात येतो.
महत्त्व: ज्ञानेश्वर माउलींच्या उपासनेत व वारकरी परंपरेत ही आरती म्हटली जाते.
फायदे: श्रद्धेने पठण केल्याने ज्ञानदेवांची कृपा लाभून मन शांत होते अशी श्रद्धा आहे.
कधी म्हणावी: कार्तिक महिन्यातील आळंदीच्या यात्रेच्या वेळी व माउलींच्या पूजेत.
इंद्रायणिचे तटी धरिला रहिवास ।
विश्व तारावया लक्ष्मीनिवास ॥
ज्ञानेश्वरूपे धरिला निजवेष ।
वर्म जाणे तया सद्गुरुउपदेश
॥१॥जय देव जय देव जय ज्ञानदेवा ॥
जीवा शिवा आदी परब्रह्म ठेवा ॥ ध्रु० ॥
॥२॥कृष्ण एकादशी कार्तिकमासी ।
पंढरिनाथ आपण सनकादिकेसी ॥
यातेलागी येती स्वानंदराशी ।
दर्शन घडे तया निजमुक्ती देसी ॥ जय देव०
॥२॥महिषीपुत्र केला वाचक वेदाचा ।
प्रतिष्ठानी गर्व हरिला विप्रांचा ॥
विशेष अर्थ केल भगवद्गीतेचा ।
अजान वृक्ष पिंपळ शोभे कनकाचा ॥ जय देव०
॥३॥सकळ सिद्धगणामाजी तू श्रेष्ठ ।
ज्ञानदेव अनुभवी ज्ञान वरिष्ठ ॥
अनुताप ज्याचा विश्व घनदाट ।
मुक्तेश्वरी न धरे प्रेमाचा लोट ॥ जय०
॥४॥